TAŞ ÇIKARILMIŞ MAĞARA :Mağaranın içine girildiğinde karanlıksa aydınlatılmalı ve tavan veya duvarlardan özenle kesilmiş taş var mı incelenmelidir. Kesme yolu ile taş çıkarılmışsa mağarada bir şeylerin olabileceğine işaret eder. Ancak bunun tuzak veya aldatmaca olduğunu iyi öğrenmek incelemek gerekir. Taş çıkarılmış mağaranın dolu olma olasılığı çok yüksektir. Ancak tehlike oranının da çok yüksek olduğu unutulmamalıdır. Acemice davranarak iz, işaret ve sembolleri yok edilmemelidir.

Antropoloji ve mağaracılık artık sık sık birlikte duymaya başladığımız iki terimdir.Çoğu antropolog, gizemli mağaralarda ve kayaaltı sığınaklarında bulunan materyallere şüphesiz ilgi duyarlar. Çünkü bu karanlık mekanlar, o dönem insanlarının yaşam tarzları hakkında bizlere değerli bilgiler verirler. Toplumsal yapının sergilenmesi ve maddi kültür kalıntılarının yaratıcılarıyla ilgili bilgilerin toplanarak yorumlanması antropolojinin çalışmaalanını oluşturur. Ne varki bio-kültürel bir varlık olan insanoğlununyaşam biçiminive kültürünü sergilemek ve yeniden oluşturmak, ancak Antropoloji-Arkeoloji işbirliği ile mümkün olabilmektedir. İşte modern Arkeoloji, bu görüşe hizmet etmektedir. Bilimsel hedef, arkeolojik materyallerin kullanılarak yaşam biçiminin yeniden canlandırılması (illustrasyon) ilkesine dayanmaktadır. Çalışma bölgelerini daha çok “yüzey araştırmaları” yoluyla belirleyen arkeologlar için mağaralar da, önemli birer araştırma alanıdır. Bilim adamlarının speleologlarla işbirliğini kaçınılmaz hale getirmektedir.

Pirin (Pere) Kaya Mezarları :
Adıyaman merkez ilçeye 5 Km kadar kuzeyinde yer almaktadır. Antik PERRE kentinin erken Roma dönemine ait nekropol ( mezarlık alan ) Pirin köyünün yakınındaki karadağın yamaçları üzerineyayılan bu nekropolde 208 adet kaya mezarı bulunmaktadır. Yöre halkının “Pirin mağaraları” olarak adlandırdığı bu mezarlar kayalara oyularak yapılmıştır. Bugünkü Pirin köyüne adını veren Antik PERRE kentinin kuruluşu, kaynaklara göre Helenistik döneme kadar uzanmaktadır. Ancak bu kentin Kommagene döneminde yerleşim yeri olduğu bilinmektedir. Roma döneminde bölgenin en büyük şehirleri arasında yer alır. Daha sonra Bizans yerleşim yeri olarak görülen şehirde ayakta kalan ve kullanılan Roma çeşmesi ve surlarının bir kısmı ayaktadır

Kunduz Mağarası

Yeri: Tokat, Artove İlçesi

Yeşilyurt dolaylarında, ilçe merkezine 4 km. mesafede, yola yaklaşık 1500 m. uzaklıkta ve 300 m. yükseklikte Kunduz Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır.

Özellikleri: Mağaranın giriş kısmı yuvarlak bir kemer görünümünde olup, mağara içi taş ve toprakla kaplıdır. Eskiden darphane olarak kullanıldığı söylenilmektedir. Henüz yeterli bilgi ve araştırma yapılamamıştır.